Zonder filter

Gee de Wilde, 23 januari 2020

Het ‘Noorse’ zelfportret van Vincent van Gogh is echt, zo stelden experts kortgeleden vast. Eerst dacht men dat het niet echt was, omdat het gezicht van de schilder er zo belabberd en getormenteerd uitziet. Blijkbaar konden tot voor kort mensen die er getergd uitzien geen kunst maken. Dat ook experts inmiddels vinden dat dat wel kan is voortuitgang. Toen Van Gogh in een kliniek in St-Rémy-de-Provence verbleef was hij korte tijd niet erg productief. Maar zijn kunstenaarsbloed kroop waar het niet gaan kon. Hij tekende zijn doctoren en medepatiënten, de binnentuin, en naar nu blijkt ook zichzelf. Zoals hij zichzelf zag. Zoals hij alles zag. Zonder filter.

‘Zonder filter’ is een uitdrukking uit de fotografie. Bij het fotografen kan je filters gebruiken om dingen mooier te maken dan ze zijn of om te vervormen wat je ziet. Van Gogh schilderde nooit met een filter. Zeker, de sterrenhemel golft in draaikolken woest heen en weer, olijftakken bewegen boven paarse kolkende brokken klei. Maar zo was dat. Ongefilterd.

Inmiddels begrijpt men in de psychiatrie steeds beter dat bij mensen met psychosegevoeligheid de wereld ongefilterd binnenkomt. Wat er dan ongefilterd uitkomt is eerlijk en oprecht. Veel mensen houden daar niet van. Men vindt dat bedreigend of zelfs gevaarlijk. Maar bij Van Gogh erkennen we langzaamaan dat dat grote kunst heeft opgeleverd, die ons meer over de werkelijkheid leert.