Langzaam kijken

Zaterdagmorgen 12 uur, een ongewoon tijdstip om naar galerie Beeldend Gesproken te gaan, maar ik ben er om de Gallery Talk bij te wonen. Bijna elke maand komen we met een aantal belangstellenden bij elkaar om een uur lang geconcentreerd naar kunst te kijken. Dat kan een schilderij zijn, maar ook een tekening of een foto.

Al naar gelang de expositie die er op dat moment in de galerie hangt. Want altijd kijken we bij de Gallery Talk naar een werk uit de  lopende expositie. Bij binnenkomst zie ik al snel welk werk er deze keer besproken zal worden. Er staat een kring van stoelen om heen. Meestal zijn we met zo’n acht tot twaalf belangstellenden. Eigenlijk een goed aantal voor wat we bij de Gallery Talk nastreven.

Met veel aandacht naar een kunstwerk kijken, noem het maar “langzaam kijken”. Wat zie je? Welke kleuren en welke vormen zijn er? Is het realistisch geschilderd? Of toch meer expressionistisch? Is het abstract of schemert er iets van een voorstelling in door? En misschien nog veel belangrijker : Wat doet het je? Welke associaties heb je erbij?

Asia Kuzmiczow leidt het gesprek waarin we met elkaar op zoek gaan naar de betekenis van dit ene schilderij. En altijd beginnen we met een minuut stilte waarin we ons concentreren op wat we voor ons zien. Dat ene werk aan de wand tegenover ons. Na die ene minuut nodigt Asia ons uit om met slechts een woord te zeggen wat we zien op het doek. Dat is niet zo eenvoudig als het lijkt. Meestal gebruiken we veel woorden om iets te vertellen over wat we zien op een schilderij. Als je maar een woord mag gebruiken dan moet je voor jezelf eerst bepalen wat volgens jou de kern van het schilderij is.

We kijken deze zaterdag naar een schilderij van Piet Buijsman. Hij is er zelf ook bij maar zal pas na afloop wat over het werk vertellen. We zien een duingezicht met een boom ergens in het midden die zijn schaduw over de grond werpt. Links boven zie je heel klein een huis met een vuurtoren ernaast. En verder is er veel gras en zand in allerlei tinten. De lucht boven het geheel kleurt wit en heftig blauw.

Na die stille minuut maken we een rondje. Ieder zegt met een woord wat hem of haar het meest is opgevallen in het schilderij. Iemand zegt : “krom gewaaide boom”. De vrouw op de stoel naast me ziet er meer een “zomervakantie” in. Weer een ander spreekt over de “vaart” die er in de voorstelling zit. En dan ontstaat er een gesprek waarin we langzaam maar zeker dichter bij de ziel van het schilderij komen. Gezamenlijk dragen we woorden aan die met elkaar dit landschap rijker en voller maken dan dat je bij eerste blik had kunnen vermoeden.

We ervaren opwinding en verbazen ons over hoe rijk de voorstelling is. We openen elkaars ogen voor ongeziene aspecten, voor verborgen details. En in dat elkaar aanvullen ontstaat er een soort van verbondenheid. Een verbondenheid die zijn basis vindt in het delen van de ervaring zo langdurig met elkaar in een kunstwerk onder te mogen duiken.

Kunst geeft veel. Maar je moet er wel voor open staan. Wanneer je dat samen doet lijkt het alsof de rijkdom van kunst in overvloed tot je komt. Juist het verschil in kijk op en beleving van kunst is immers verrijkend. Je ontdekt hoe een schilderij ook nog een op andere manier kan worden waargenomen en beleefd. En dat geeft voldoening.

Het duingezicht is aan het einde van de Gallery Talk veel rijker geworden dan bij die eerste blik op het schilderij, na binnenkomst. Het is een levend doek geworden. Een portret van een verwaaide en kromme boom, dicht bij zee. Het is drie dimensionaal lijkt het wel. Je kunt er een beetje in wandelen, in verdwijnen. Niet alleen het schilderij is rijker geworden. Wij zelf ook. In dat gezamenlijke kijken naar kunst hebben we ervaren wat kunst voor je kan gaan betekenen. Na afloop van de Gallery Talk kletsen we wat na en drinken een glaasje wijn. In de verte, aan de wand, zie ik het duingezicht. Het is op afstand nog levendiger. Het liefst zou ik het mee willen nemen en er in wonen. Maar helaas, in een schilderij kun je niet wonen.

Kees Hordijk