Kees Hordijk over zijn betrokkenheid bij Beeldend Gesproken

Kees Hordijk, kunstkenner, -liefhebber, psychoanalyticus en oud-vrijwilliger bij Beeldend Gesproken, vertelde waarom hij zich zo betrokken bij de galerie voelt.

16 april 2021

Beeldend Gesproken combineert twee dingen die mij heel erg aan het hart liggen: de psychiatrie én kunst.” 

Console Garden

Hoe ben je in contact gekomen met Beeldend Gesproken en wanneer was dat? 

“Ik geloof dat ik bijna vijf jaar geleden een advertentie zag bij de vrijwilligerscentrale. Daar stond ‘Galerie Beeldend Gesproken in De Hallen zoekt een medewerker voor kunstbeheer’. Ik kende de galerie nog niet, maar voelde me ontzettend aangetrokken tot de vacature en besloot daar direct op te reageren.”

Wat trok je specifiek aan in de vacature van Beeldend Gesproken?

“Beeldend Gesproken combineert twee dingen die mij heel erg aan het hart liggen: de psychiatrie én kunst. Mijn beroep is psychoanalyticus en ik heb mijn hele leven in de geestelijke gezondheidszorg gewerkt. Beeldend Gesproken richt zich op kunstenaars die met die psychische problematiek te maken hebben gekregen. Daarnaast ben ik al twintig jaar buitengewoon intensief met kunst bezig als verzamelaar, genieter, schrijver en recensent. Kunst en psychiatrie liggen mij zo aan het hart dat de vacature voor mij een schot in de roos was.”

Ik hoorde dat je zelf ook aardig wat kunstwerken van de galerie hebt gekocht, heb je ook een favoriete kunstenaar? 

“Nee, ik heb niet één favoriete kunstenaar. Maar er zijn wel een aantal kunstenaars die mij zeer dierbaar zijn.”

Wat maakt die kunstenaars zo dierbaar?

“De kunst die zij maken spreekt mij ontzettend aan. Dat komt door twee dingen: het raakt mijn gevoelens en het is technisch heel goed. Het is niet goed uit te leggen waarom een bepaald kunstwerk iemand emotioneel raakt. Voor de een kan dat een heel strak en abstract kunstwerk zijn, terwijl de ander meer geraakt wordt door kunstwerken van het realisme, de romantiek of het impressionisme. Dat heeft denk ik veel te maken met hoe je zelf in elkaar zit als persoon. Het kunstwerk spreekt je aan als er een overeenkomst is tussen je eigen gevoelens en het werk.” 

“Ik denk zelf dat er iets unieks is aan mensen die psychische problematiek bevochten hebben. Ik ben van mening dat hun psychische problematiek iets toevoegt waardoor de kunst die zij maken meer gelaagdheid krijgt. Het is niet eenvoudig om aan te wijzen wat daar precies voor zorgt. Een onderdeel is denk ik dat ze minder beïnvloed worden door de mores  van de kunstwereld, waardoor de kunst meer wordt gemaakt vanuit de eigen gevoelswereld. Soms zijn de kunstenaars eenzaam en vinden ze niet zo goed aansluiting bij andere mensen, maar daardoor kunnen ze veel meer in hun eigen wereld blijven, van waaruit ze hun kunst maken. Dat leidt tot hele bijzondere kunst. Dit geldt overigens ook voor outsider art (kunst van autodidacten, red.). Die kunstwerken zijn bijzonder; de kunstenaar creëert een eigen taal.”

Heb je een favoriet kunstwerk in de galerie?

“Ik heb een aantal kunstwerken gekocht van Beeldend Gesproken. Die zijn mij erg dierbaar. Afgelopen jaar heb ik een schilderij van HF van Steensel gekocht, Console Garden, wat vertaald ‘tuin van troost’ betekent. Ik ken haar redelijk goed, wat voor mij ook een belangrijke rol speelt. Ik kan kunst namelijk niet zo goed los zien van de kunstenaar. Het geeft naar mijn mening een enorme verdieping aan een kunstwerk wanneer je de kunstenaar persoonlijk kent. Ik heb samen met HF van Steensel een expositie gemaakt, en ben heel veel in haar atelier geweest. Daardoor heeft haar kunst een diepere laag voor mij. HF van Steensel maakt alleen abstract werk, haar kunst is heel kleurig en heftig, en dat spreekt mij ontzettend aan.”

Wat roept de kunst van Beeldend Gesproken bij jou op?

“Ik ga veel naar musea en andere galerieën, en ik ben redelijk op de hoogte van de kunstwereld en de ontwikkelingen daarbinnen. Maar de kunst van Beeldend Gesproken is mij zo dierbaar door het verhaal wat achter de kunst en de aangesloten kunstenaars zit. Kunst maken en naar kunst kijken kan een mens voeden en goed doen voelen. Vroeger organiseerden we bij Beeldend Gesproken Gallery Talks, dan gingen we met mensen rond een schilderij zitten en zouden we een paar minuten in stilte dat schilderij observeren. Na deze rustige observatie maakten we een rondje langs de bezoekers en mocht iedereen zeggen wat ze in het schilderij zagen. Wat mij opviel aan die Gallery Talks was dat iedereen achteraf een stuk energieker en gelukkiger leek. Dan zag ik wat kunst en kunstbeschouwing met iemand kan doen en hoe het iemand emotioneel kan laten bewegen.”

Welke bijdrage kan Beeldend Gesproken leveren aan een gelijkwaardige en inclusieve maatschappij?

“Gelijkwaardigheid en inclusiviteit zijn belangrijke onderdelen in de doelstellingen van Beeldend Gesproken. Het oogmerk van de galerie is om mensen met psychische problematiek die toch een soort remming hebben juist in de wereld mee te laten doen en om inclusiviteit te creëren voor die kunstenaars.”

Wat maakt Beeldend Gesproken belangrijk volgens jou?

“Soms zijn mensen gemaakt voor de kunst. Zij voelen zich zo veel beter wanneer ze zich kunnen richten op hun creativiteit. Doordat ze elke dag naar het atelier gaan voelen ze zich prettig en kunnen ze leven. Als ze dat niet zouden hebben, dan worden ze ongelukkig. Dat zijn mooie verhalen en Beeldend Gesproken brengt deze verhalen tot uiting. Het is belangrijk dat jullie dit blijven doen.”

“De filosoof Alain de Botton heeft een filosofie ontwikkelt die hij op verschillende terreinen toepast, waaronder de kunst. Zijn filosofie gaat over de vraag wat kunst ons kan geven: wat gebeurt er als je naar kunst kijkt en hoe kan je jezelf helpen als je naar kunst kijkt? De Botton gaat in zijn filosofie in op de therapeutische werking van kunst,

“Veel mensen hebben nog totaal geen zicht op hun eigen innerlijk of op wat kunst met hun doet en kan doen. Er is zo veel te vertalen vanuit kunst. Van kunst leren genieten, dat is een hele leerweg voor een mens, dat gaat niet automatisch. Sommige mensen zijn daar een beetje bang voor, of durven zich niet volledig over te geven aan het kunstwerk. Dat gaat misschien nog wel veranderen. Beeldend Gesproken draagt hier aan bij door Gallery Talks te organiseren en de verhalen van kunstenaars en hun werk naar buiten te brengen.”